Ungstirni rís gegn móðurskýinu

Sævar Helgi Bragason 15. des. 2011 Fréttir

Ný og stórglæsileg ljósmynd Hubblessjónaukans sýnir glöggt hve hrikaleg lokastig stjörnumyndunar geta verið.

  • S106, Sh 2-106

Þetta risastóra vetnissgasský sem glóir fyrir tilstilli ungrar og bjartrar stjörnu, náðist á mynd með Wide Field Camera 3, einni myndavéla Hubblessjónaukans. Glöggt sést hve hrikaleg lokastig stjörnumyndunar geta verið, því stjarnan hristir ærlega upp í hreiðri sínu.

Þrátt fyrir alla himinsins litadýrð þessarar myndar, er ekkert friðsælt við stjörnumyndunarsvæðið Sh 2-106 (S106). Djöfullegt ungstirni, kallað S106 IR, lúrir þar og þeytir burt efni á miklum hraða sem raskar gasinu og rykinu í kring. Stjarna er um 15 sinnum massameiri en sólin okkar og er nú á lokastigum myndunarferlis sína. Brátt sljákkar í henni þegar hún sest á meginröðina og við taka fullorðinsárin.

En í bili er S106 IR í hjarta móðurskýsins og rís gegn því. Efnið sem stjarnan spýr út orsakar ekki aðeins stundaglaslögun skýsins heldur einnig það að vetnisgasið hitnar og verður mjög óstöðugt. Margslungin mynstrin eru greinileg á þessari mynd.

Ungstirnið hitar líka gasið í kring upp undir 10.000°C. Geislunin frá stjörnunni jónar þannig vetnissletturnar svo þær glóa. Ljós þessa glóandi gass er blátt á myndinni.

Köld og þykk gasslæða skilur svæðin á myndinni að og er hún hér rauð að lit. Þetta illgegnsæja efni nánast felur stjörnuna, en rétt sést glitta í hana þar sem gasslæðan er sverust.

S106 var 106. fyrirbærið sem stjörnufræðingurinn Stewart Sharpless skrásetti á sjötta áratugnum. Það er í nokkur þúsund ljósára fjarlægð í stjörnumerkinu Svaninum. Skýið sjálft er tiltölulega lítið miðað við önnur stjörnumyndunarsvæði en langás þess spannar um 2 ljósár. Það er um það bil hálf fjarlægðin milli sólar og stjörnunnar Proximu í Mannfáki, sem er næsta sólstjarna.

Myndin, sem er samsett, var tekin með Wide Field Camera 3 á Hubblessjónauka NASA og ESA. Hún er afrakstur samsuðu tveggja mynda, önnur tekin í innrauðu ljósi en hin á sérstakri bylgjulengd sem örvað vetnisgas sendir frá sér, kallað H alfa. Þessi bylgjulengd er kjörin til þess að draga fram stjörnumyndunarsvæði. H alfa sían einangrar ljós frá vetni í skýinu en innrauða ljósið skín í gegnum rykið sem iðulega byrgir sýn.

Skýringar

Hubblessjónaukinn er alþjóðlegt samstarfsverkefni NASA og ESA.

Myndir: NASA, ESA og The Hubble Heritage Team (STScI/AURA)

Tengiliður

Ottó Elíasson
Háskóla Íslands
Sími: 663 6867
Tölvupóstur: ottoel@stjornuskodun.is

Tengdar myndir

  • Sh 2-106, S106, myndun stjörnuÞessi mynd Hubblessjóauka NASA/ESA sýnir stjörnumyndunarsvæðið Sh 2-106 (S106), sem er í stjörnumerkinu Svaninum. Í hjarta skýsins er stjarnan S106 IR og hún orsakar stundaglaslögun skýsins og þá ókyrrð sem sjá má á myndinni. Ljós frá glóandi vetnisgasi er blátt á myndinni. Mynd: NASA & ESA.
  • Sh 2-106, S106, myndun stjörnuÞessi mynd Hubblessjóauka NASA og ESA sýnir stjörnumyndunarsvæðið Sh 2-106 (S106), sem er í stjörnumerkinu Svaninum. Í hjarta skýsins er stjarnan S106 IR og hún orsakar stundaglaslögun skýsins og þá ókyrrð sem sjá má á myndinni. Ljós frá glóandi vetnisgasi er blátt á myndinni. Myndin tvinnar saman athugarnir Hubblessjónaukans (í miðjunni) við myndir frá japanska Subaru sjónaukanum sem víkkar sjónsviðið. Mynd: NASA, ESA, Hubble Heritage Team (STScI/AURA) og NAOJ.
  • Sh 2-106, S106, myndun stjörnuÞessi mynd Hubblessjóauka NASA/ESA sýnir stjörnumyndunarsvæðið Sh 2-106 (S106), sem er í stjörnumerkinu Svaninum. Mynd: NASA, ESA, Digitized Sky Survey 2 (Þakkir: Davide De Martin).